Ρεκόρ στο σκάκι που είναι σχεδόν αδύνατο να καταρριφθούν

Σκακιστικά ρεκόρ που είναι σχεδόν αδύνατο να καταρριφθούν

Η νίκη απέναντι σε έναν ισχυρό γκραν μετρ είναι ένα σημαντικό επίτευγμα. Η κατάκτηση του παγκόσμιου τίτλου είναι η κορυφή μιας καριέρας. Ωστόσο, στην ιστορία του σκακιού υπάρχουν επιδόσεις που ξεχωρίζουν ακόμη και σε αυτό το επίπεδο: σχεδόν τρεις δεκαετίες με το παγκόσμιο στέμμα, 125 παρτίδες χωρίς ήττα και δύο διαδοχικές νίκες με απόλυτο σκορ απέναντι σε διεκδικητές του παγκόσμιου τίτλου.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονται πολύ διαφορετικές ιστορίες. Σε ένα ρεκόρ, καθοριστική ήταν η εξαιρετική διάρκεια στην κορυφή. Σε ένα άλλο, η εκπληκτική αγωνιστική φόρμα. Σε ένα τρίτο, έπαιξαν ρόλο κανονισμοί που στο μεταξύ έχουν αλλάξει.

Θα ήταν τολμηρό να χαρακτηρίσουμε αυτά τα ρεκόρ ακατάρριπτα. Για να ξεπεραστούν, όμως, δεν αρκεί μόνο το εξαιρετικό σκάκι. Χρειάζεται ένας σπάνιος συνδυασμός ταλέντου, αντοχής και ευνοϊκών συνθηκών.

Εμάνουελ Λάσκερ: 27 χρόνια ως παγκόσμιος πρωταθλητής

Ο Εμάνουελ Λάσκερ έγινε παγκόσμιος πρωταθλητής το 1894, νικώντας τον Βίλχελμ Στάινιτς. Έχασε τον τίτλο μόλις το 1921, στο ματς με τον Χοσέ Ραούλ Καπαμπλάνκα. Ανάμεσα στα δύο αυτά γεγονότα μεσολάβησαν περίπου 27 χρόνια — η μεγαλύτερη διάρκεια κατοχής του παγκόσμιου τίτλου στην ιστορία του σκακιού. Chess.com

Φανταστείτε κάποιον να ανακαλύπτει το σκάκι ως μαθητής, να μεγαλώνει και να δημιουργεί οικογένεια — και ο παγκόσμιος πρωταθλητής να παραμένει ο ίδιος.

Φυσικά, το ιστορικό πλαίσιο έχει σημασία. Στην εποχή του Λάσκερ δεν υπήρχε ένας τακτικός κύκλος παγκόσμιου πρωταθλήματος όπως ο σημερινός. Η διεξαγωγή των ματς εξαρτιόταν από διαπραγματεύσεις και χρηματοδότηση. Επιπλέον, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος διέκοψε τη διεθνή σκακιστική δραστηριότητα για αρκετά χρόνια. Επομένως, η κατοχή του τίτλου επί 27 χρόνια δεν ισοδυναμεί με 27 ετήσιες υπερασπίσεις του.

Παρ’ όλα αυτά, το μέγεθος του επιτεύγματος παραμένει εντυπωσιακό. Με τακτικά ματς για τον τίτλο, ένας μελλοντικός κάτοχος του ρεκόρ θα έπρεπε να αντέξει τις προκλήσεις από διαδοχικές γενιές διεκδικητών. Μία εξαιρετική σεζόν δεν θα ήταν ποτέ αρκετή. Θα χρειαζόταν μια ολόκληρη εξαιρετική σκακιστική καριέρα.

Μάγκνους Κάρλσεν: 125 παρτίδες κλασικού σκακιού χωρίς ήττα

Μία και μόνο ανακρίβεια μπορεί να κοστίσει μια παρτίδα — ακόμη κι αν προηγουμένως όλα εξελίσσονταν σύμφωνα με το σχέδιο για ώρες.

Γι’ αυτό το σερί του Μάγκνους Κάρλσεν είναι τόσο εντυπωσιακό: 125 παρτίδες κλασικού σκακιού χωρίς ούτε μία ήττα. Διήρκεσε από το 2018 έως το 2020 και ολοκληρώθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2020, όταν ο Νορβηγός έχασε από τον Γιαν-Κριστόφ Ντούντα στο Norway Chess. Chess.com

Η διευκρίνιση είναι σημαντική: πρόκειται για ένα αήττητο σερί, όχι για 125 συνεχόμενες νίκες. Περιλαμβάνονταν και ισοπαλίες, ενώ τα αποτελέσματα στο ράπιντ και στο μπλιτς δεν προσμετρούνταν.

Αυτό που δίνει ιδιαίτερη αξία στο σερί είναι η ισχύς των αντιπάλων. Ο Κάρλσεν αντιμετώπιζε τακτικά κορυφαίους γκραν μετρ, ικανούς να εντοπίσουν ακόμη και τις μικρότερες αδυναμίες στις θέσεις του παγκόσμιου πρωταθλητή.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να επαναληφθεί μια τέτοια επίδοση; Σε μια μεγάλη σειρά παρτίδων, η κόπωση, οι δύσκολοι αντίπαλοι και οι κακές ημέρες είναι αναπόφευκτα. Για να παραμείνει κάποιος αήττητος, δεν αρκεί να ξέρει πώς να κερδίζει. Πρέπει επίσης να σώζει θέσεις στις οποίες όλα μοιάζουν να πηγαίνουν εναντίον του.

Αυτό το ρεκόρ αποτυπώνει την ικανότητα να αντέχει κανείς ακόμη και κάτω από τεράστια πίεση.

Μπόμπι Φίσερ: δύο νίκες με 6–0 στα ματς των Διεκδικητών

Το 1971, ο Μπόμπι Φίσερ νίκησε τον Μαρκ Ταϊμάνοφ με 6–0 στα προημιτελικά των ματς των Διεκδικητών. Στη συνέχεια αντιμετώπισε τον Μπεντ Λάρσεν στα ημιτελικά — και επανέλαβε ακριβώς το ίδιο σκορ. ChessBase

Δώδεκα παρτίδες. Δώδεκα νίκες. Ούτε μία ισοπαλία.

Το πιο εντυπωσιακό είναι ποιοι κάθονταν απέναντί του: έμπειροι γκραν μετρ που είχαν προκριθεί στη διεκδίκηση μιας θέσης στο ματς για το παγκόσμιο πρωτάθλημα. Απέναντι σε παίκτες αυτού του επιπέδου, ακόμη και μια οριακή νίκη σε ματς θα θεωρούνταν επιτυχία.

Το 6–0 δεν σημαίνει ότι ο Φίσερ κέρδισε κάθε παρτίδα εύκολα. Πίσω από το τελικό αποτέλεσμα υπήρχε σκληρή μάχη. Γι’ αυτό είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτο ότι κανένας από τους δύο αντιπάλους του δεν κατάφερε να αποσπάσει έστω μισό βαθμό.

Για να είμαστε ακριβείς, πρόκειται κυρίως για ένα μοναδικό ιστορικό επίτευγμα σε μια συγκεκριμένη μορφή διοργάνωσης. Για να ξεπεραστεί, θα απαιτούνταν αντίστοιχα ματς μεγαλύτερης διάρκειας και ένα εξίσου άψογο αποτέλεσμα.

Η σύγχρονη προετοιμασία με υπολογιστές βοηθά τους ισχυρούς παίκτες να ανακαλύπτουν αμυντικές δυνατότητες. Έτσι, ακόμη και μια σαφής αγωνιστική υπεροχή μπορεί να μην αρκεί για έναν παρόμοιο θρίαμβο: μία και μόνο ισοπαλία αρκεί για να διακόψει το τέλειο σερί.

Γιούντιτ Πόλγκαρ: 26 χρόνια στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης γυναικών

Ορισμένα ρεκόρ δεν έχουν μία συγκεκριμένη καθοριστική ημέρα. Χτίζονται μέσα σε δεκαετίες.

Η Γιούντιτ Πόλγκαρ ανέβηκε για πρώτη φορά στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης γυναικών το 1989, σε ηλικία μόλις 12 ετών. Το Guinness World Records καταγράφει την αδιάλειπτη παρουσία της στην πρώτη θέση για 26 χρόνια και 28 ημέρες — έως την 1η Μαρτίου 2015. Judit Polgar Chess Foundation

Πρόκειται για ρεκόρ παραμονής στην κορυφή της κατάταξης Έλο, όχι για τη διάρκεια κατοχής του τίτλου της παγκόσμιας πρωταθλήτριας. Η Πόλγκαρ αγωνίστηκε κυρίως σε ανοικτές διοργανώσεις, αντιμετωπίζοντας τους κορυφαίους σκακιστές του κόσμου. Judit Polgár Press Kit

Για να αντιληφθούμε αυτή τη χρονική απόσταση, αρκεί ένα υποθετικό παράδειγμα: ένα ταλαντούχο κορίτσι αρχίζει να παίζει σκάκι αφού η Πόλγκαρ έχει ήδη γίνει το νούμερο ένα. Θα μπορούσε να μεγαλώσει και να ακολουθήσει επαγγελματική σκακιστική καριέρα, ενώ η ίδια παίκτρια θα παρέμενε ακόμη στην κορυφή.

Η κατάρριψη αυτού του ρεκόρ θα απαιτούσε να φτάσει κάποια στην πρώτη θέση πολύ νωρίς και να διατηρήσει το προβάδισμά της για μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής της. Χρειάζεται κάτι περισσότερο από ταλέντο: διαρκές κίνητρο, διάθεση για συνεχή μάθηση και ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές.

Νίκολιτς–Άρσοβιτς: 269 κινήσεις για μια ισοπαλία

Δεν συνδέονται όλα τα ρεκόρ με νίκες. Μερικές φορές, η ίδια η επιμονή αρκεί για να γράψει ιστορία.

Στις 17 Φεβρουαρίου 1989, στο Βελιγράδι, ο Ιβάν Νίκολιτς και ο Γκόραν Άρσοβιτς ολοκλήρωσαν μια παρτίδα που διήρκεσε 269 κινήσεις και χρειάστηκε 20 ώρες και 15 λεπτά. Το αποτέλεσμα ήταν ισοπαλία. Το Guinness World Records την αναγνωρίζει ως τη μεγαλύτερη καταγεγραμμένη παρτίδα σε επίπεδο μετρ ως προς τον αριθμό των κινήσεων. Guinness World Records

Πρόκειται για ρεκόρ αριθμού κινήσεων, όχι για ένα γενικό ρεκόρ χρονικής διάρκειας που καλύπτει όλες τις μορφές σκακιού.

Η ασυνήθιστη έκτασή της οφειλόταν εν μέρει στους τότε κανονισμούς. Για ορισμένα φινάλε υπήρχαν εξαιρέσεις από τον συνηθισμένο κανόνα των 50 κινήσεων. Ειδικότερα, στο φινάλε «πύργος και αξιωματικός εναντίον πύργου», που προέκυψε σε αυτή την παρτίδα, επιτρεπόταν η συνέχιση του παιχνιδιού για περισσότερες κινήσεις. Chess.com

Σήμερα, μια παρτίδα λήγει αυτόματα ισόπαλη όταν κάθε παίκτης έχει πραγματοποιήσει 75 κινήσεις χωρίς κίνηση πιονιού και χωρίς αιχμαλωσία κομματιού — εκτός αν η τελευταία κίνηση επιφέρει ματ. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παρτίδα πρέπει να τελειώνει πριν από την 269η κίνηση: οι κινήσεις πιονιών και οι αιχμαλωσίες μηδενίζουν την καταμέτρηση. Ωστόσο, η επανάληψη ενός τέτοιου μαραθωνίου σε ένα σύγχρονο τουρνουά έχει γίνει πολύ δυσκολότερη. FIDE Handbook

Σε αυτή την ιστορία δεν υπάρχει ένας θριαμβευτής. Υπάρχουν δύο παίκτες που συνέχισαν να αναζητούν ευκαιρίες, όταν η ίδια η παρτίδα είχε πια μετατραπεί σε δοκιμασία αντοχής.

Γιατί αυτοί οι αριθμοί εξακολουθούν να μας εντυπωσιάζουν

Ο Λάσκερ μας θυμίζει πόσο δύσκολο είναι να παραμένει κάποιος παγκόσμιος πρωταθλητής για δεκαετίες. Ο Κάρλσεν δείχνει πόσο απαιτητικό είναι να αποφεύγει την ήττα σε έναν τεράστιο αριθμό παρτίδων. Ο Φίσερ αποκαλύπτει πόσο συντριπτική μπορεί να γίνει η υπεροχή απέναντι σε κορυφαίους αντιπάλους. Η Πόλγκαρ αποδεικνύει ότι η κυριαρχία μετριέται όχι μόνο σε λαμπρές νίκες, αλλά και σε χρόνια. Και οι Νίκολιτς και Άρσοβιτς δείχνουν ότι ακόμη και μια ισοπαλία μπορεί να γράψει ιστορία.

Ίσως κάποια από αυτά τα επιτεύγματα να ξεπεραστούν κάποτε. Όποιος, όμως, καταρρίψει ένα τέτοιο ρεκόρ θα πρέπει να αντιμετωπίσει την ίδια βασική πρόκληση: να αντέξει σε μια δοκιμασία που αποδείχθηκε υπερβολικά δύσκολη για αμέτρητους εξαιρετικούς παίκτες.

Γι’ αυτό τα σκακιστικά ρεκόρ είναι κάτι περισσότερο από απλοί αριθμοί. Πίσω από το καθένα υπάρχει μια ανθρώπινη ιστορία — για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κάποιος όταν το ταλέντο συναντά τη δύναμη της θέλησης.